Eserlere Göre Listeleme

Psikanaliz bir bilim mi, bir inanç sistemi mi yoksa iyi pazarlanmış bir efsane mi? Bilim bir inanç sistemine, bir adam bir kült figürüne dönüşürken geriye ne kalır? Psikanalizin kurucu figürü Sigmund Freud’un çevresinde dönen entelektüel ve kişisel ilişkiler ağına dair çarpıcı bir anlatı. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci Freud’un etkisini yalnızca kuramsal düzeyde değil, bir kültür fenomeni olarak ele alıyor. Freud’un takipçisi ve propagandacısı Ernest Jones ile eleştirmeni Wilfred Trotter arasında şekillenen bu kitap, fikirlerin sadece içerikleriyle değil, kimler tarafından nasıl yayıldığıyla da ilgili. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci psikanalizin kurucu figürü Sigmund Freud’u ve onun etrafında dönen düşünsel, duygusal, bazen de manipülatif ilişkiler ağını masaya yatırıyor. Bu çarpıcı anlatının merkezinde üç adam var: Freud’un kendisi, onun sadık takipçisi ve halkla ilişkiler yüzü olan Ernest Jones ve Freud’a yakınlığına rağmen onun yöntemlerine şüpheyle yaklaşan Wilfred Trotter. Bu, sadece üç adamın hikâyesi değil; yirminci yüzyılın başında fikirlerin, bedenlerin ve arzuların nasıl biçimlendiğine dair bir kültürel tarih. Tıbbın, edebiyatın ve entelektüel elitin Freudculuk etrafında nasıl hizalandığını –ve zaman zaman bu hizalanmanın nasıl bir akıl tutulmasına dönüştüğünü– gözler önüne seriyor. Seamus O’Mahony, doktorluk geçmişinden gelen keskin gözlemlerle, Freud’un çevresindeki entelektüel çevrenin narsistik dinamiklerini, psikanalizin doğuşunun arka planındaki güç ilişkilerini ve “seks”in bu büyük anlatıdaki yerini ironi dolu ve akıcı bir dille anlatıyor. Bilimsel ilerleme ile kişisel hırsların birbirine nasıl karıştığını gösteren kitap, aynı zamanda “bilgi”nin nasıl kurulduğunu, kimlerin bu bilgiyi meşrulaştırdığını sorguluyor. O’Mahony’nin mizahi ama bir o kadar da keskin üslubu, psikanalizin bir inanç sistemine nasıl dönüştüğünü, Freud’un fikirlerinin neden bu kadar yaygınlaştığını ve gerçekte ne kadar sorgulandığını açığa çıkarıyor. Bu kitap Freud’a körü körüne bağlı olanlar için değil; onun etkisinin büyüklüğünü kabul eden ama bu büyüklüğün nasıl inşa edildiğini merak edenler için. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci bir adamın (Freud’un) dehasını ve zaaflarını, onun etrafında kurulan inanç sistemini ve bu sistemin taşıyıcılarını inceliyor. Freud’u tanıyorsunuz; belki seviyorsunuz, belki de eleştiriyorsunuz ama bu kitabı okuduktan sonra onu neden tanıdığınızı da yeniden düşüneceksiniz. Bu kitap sizi sadece Freud’un fikirleriyle değil, fikirlerin nasıl dolaşıma sokulduğuyla da yüzleştiriyor. Çünkü bazen en büyük fikirler, en iyi pazarlananlardır.

Aynı şehirdeki iki doktorun aynı hastalara farklı teşhisler koyduğunu ya da aynı mahkemedeki iki hakimin aynı suçları işleyen kişilere farklı cezalar verdiğini düşünün. Şimdi aynı doktorun ve aynı hakimin, sabah veya öğleden sonra ya da çarşamba yerine pazartesi olmasına yahut henüz öğle yemeği yememesine bağlı olarak farklı kararlar verdiğini hayal edin. İşte bu aynı olması gereken yargılardaki değişkenlik, gürültü örnekleridir. Gürültü kitabında Daniel Kahneman, Olivier Sibony ve Cass R. Sunstein; tıp, hukuk, halk sağlığı, ekonomik tahmin, adli tıp, çocuk koruma, yaratıcı strateji, performans incelemesi ve işe alma dahil olmak üzere birçok alanda gürültünün nasıl hatalar ürettiğini gösteriyor. Her ne kadar insanların yargıda bulunduğu ve karar verdiği her yerde gürültü bulunabilse de, bireyler ve kuruluşlar benzer şekilde gürültünün etkisini görmezden gelirler. Yeni fikirlerle dolu Gürültü, insanların karar verme sürecinde gürültüye ve ön yargıya nasıl ve neden bu kadar duyarlı olduğunu açıklıyor. Hepimiz düşündüğümüzden daha fazla kötü kararlar veririz. Birkaç basit çözüm sunan bu çığır açıcı kitap, nasıl daha iyi yargıda bulunabileceğimizi ortaya koyuyor.

İstemeden edindiği tuhaf eğitim sonucu, Talmud, Hegel, Kant ve Lao-Tzu'dan alıntılar yapabilen, değişen zaman ve modernleşmeye ayak uyduramayan bir işçinin, ölüm, felsefe ve bira içeren öyküsü. Kitabın kahramanı Hanta, patronunun söylediği gibi, bira fıçısı budalanın teki olabilir ama o farklı bir budala: İstemeden edindiği o tuhaf eğitimi, bir polis devletinde otuz beş yıldır yaptığı işten kaynaklanıyor. Atık kâğıtları ve kitapları hamur haline getiriyor Hanta. Hidrolik presinin kocaman çenelerinden sayısız kitap kurtardı ama. Şimdi düşüncelerinin hangisi kendine ait, hangisi o kitaplardan geliyor, bilemiyor. Hanta, yazılı söz'ün hem yok edicisi, hem de sürdürücüsü.

İngiliz klasik edebiyatının en önde gelen adlarından olan Jane Austen kendi yaşayıp öldüğü İngiltere'sini romanlarında derinlemesine işlemiş ve unutulmaz kişiler yaratmıştır. Ünlü İngiliz devlet adamı Winston Churchill'in başucu kitaplarından biri olan Somerset Maugham'ın "On İngiliz klasik romanlarından biri" diye tanımladığı, Pride and Prejudice - Aşk ve Gurur düzeyde tatlı bir aşk öyküsü, nefis bir sosyal komedidir. Aşk uğruna huyunu değiştiren bir genç erkekle, kararını değiştiren bir genç kızın öyküsü. Derine inince, o enfes diyalog ve gözlemleriyle keskin bir sosyal komedi karşımıza çıkar. Ama bunun da derininde Jane Austen'in hayat görüşü yatmaktadır. Uygarlık eşittir denge. Jane Austen insan enerjisiyle insan mantığının arasında denge kurulmasını uygar yaşam için zorunlu görmektedir.