Eserlere Göre Listeleme

Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış'ın ilk cildinde yazar 1950'lere kadarki Türk romanının ana sorunsalının batılışma olduğunu ve bu sorunsalın romanımızın kurgusunu, temalarını, tiplerini nasıl büyük ölçüde belirlediğini göstermişti. Bu ikinci ciltte, 1950-1975 yılları arasında yazılmış onbeş kadar yapıtı inceleyen yazar, bu dönemde, batılılaşmanın yerini, toplumsal yapıdan kaynaklanan, düzene dönük yeni bir sorunsalın aldığını ortaya koymakta ve bu toplumsal etmenle birlikte geleneksel halk edebiyatına dönme girişiminin Anadolu romanının özelliklerini nasıl belirlediğini araştırmaktadır. Berna Moran ayrıca, bu çizgilerin dışında kalan Tutunamayanlar ile Anayurt Oteli'ni incelemekte ve bu yapıtların romanımıza getirdiği yeni değerlere eğilmektedir.

Osmanlı Devletinin olduğu kadar, Osmanlı tarihinin son yıllarında üzerinde en çok tartışılan padişahlarından biri Sultan II. Abdülhamit'tir. Bu tartışma, II. Abdülhamit'in saltanat yıllarına tekaddüm eden Osmanlı Devletinin büyük çöküş yıllarıyla, bu çöküşe yol açan dönemin siyâsî ve toplumsal şartlarıyla doğrudan ilgilidir. Bu dönemin günümüzde bile tartışılıyor olması, sadece Osmanlı Devleti'ni değil, aynı zamanda dünya siyasetinin en dağdağalı devrinde iktidarda bulunan Sultan Abdülhamit ve dönemini daha da özel bir kayda değer değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Tarih, geçmişin tecrübelerinden yararlanarak, geleceğe yön veren bir aydınlanma vasıtası olarak nitelenebilir. Geçmişte cereyan eden hadiselerin tekrar edilmemesi ve gelecekte daha yaşanılabilir bir dünya kurulması, tarihin olduğu kadar, edebiyatın da problemi olmuştur. İnsanlığın geçirmiş olduğu tarihi macerayı bilmek ve takibetme isteğinde tarih, her zaman edebiyatın temel malzemesini teşkil etmiştir. Dolayısıyla, tarih ve edebiyat ilişkisinin temelinde, insanlık macerasını tasarlayan tarihle, bu tasarımı hikâyeleştiren edebiyat arasındaki ilişki, edebî bir zevk ve ürün olmanın ötesinde, estetik ve sosyal bir paradigma da taşımaktadır. Osmanlı tarihinin üzerinde en çok tartışılan padişahlarından olan II. Abdülhamit'i tarih ve edebiyat (roman) bağlamında değerlendirmenin bu açıdan önemli olduğu kanaatindeyiz. (Tanıtım Bülteninden)

Kültürün kaynaklarına yönelmiş bir çalışma, dışarıdan, “iktidar egemenlikleri için” üretilmiş yapılara karşı “kendisi olan” yapıları ortaya koyma çabasıdır. Alt ve üst kültür ayrıştırmaları, “üstün, insancıl, aydınlatıcı, kurtarıcı” ile “yaban, saldırgan, ölümcül” arasında kurulmuş “ben – öteki” geriliminden beslenen “Batılı-Şarkiyatçı”, sömürgeci düşünceye ve bu düşüncenin dolaylı olarak ürettiği, Doğulu tepkici saldırganlığa karşı savaşımın yolu ancak böyle bir bakış açısıyla bulunabilir. Batı romanına Sokrat’ın deyimiyle “hakikat ebeliği” yapmış karnavalcı yaşam ve yazın türlerinin karşısında Batı toplumu tarafından “Şark” sayılan Türkçe yazında yaşam bulmuş özgün şenlikçi yaşam öğelerini kolayca bulabiliriz. Mevsimlik bayramlarımızla, yağmur törenlerimizle, halk hikâyelerimizle, iktidar yağdanlığı “varıp sahibine haber vereyim” telaşındaki taklitçi, züppe Hacivat karşısında tüm iktidar söylemlerini tepe taklak etmeye can atan Karagöz dobralığımızla, Keloğlan, Nasreddin Hoca gülmecelerimizle, Bektaşi hoşgörümüzle Bahtinci bir bakış açısının yardımıyla yüzleşebildiğimizde, Gothe’nin 150 yıl önce ortaya attığı Welt Literature (Dünya Edebiyatı) kavramının anlam boyutunu da görmüş olacağız.