Eserlere Göre Listeleme

İbn Rüşd, siyaset felsefesinde devletin temel yapısını, ortaya çıkış nedenlerini, ahlak temellerini, siyasi toplumları ahlaki bakımdan meşrü kılan nedenleri, siyaset bilimi açısından iyi ile kötü arasındaki farklılıkları, siyasi toplumlarda insanları birbirine bağlayan bağları konu edinmiş, anlamaya çalışmıştır. O, bu konuları izah ederken, salt betimlemelerden öteye geçip kavramsal çözümlemelerde bulunmuş, siyasete ahlaki bir nitelik kazandırmıştır. İbn Rüşd, siyaset felsefesinde baskıcı ve totaliter yönetimlere karşı hukuk ve insanı merkeze alan bir yönetim tarzı önermiş; devlete adaleti egemen kılmak istemiş; zulme, haksızlığa, siyasi baskıya, hürriyetin engellenmesi fikrine karşı mücadele etmiştir. Bu konuda kendi zamanındaki yöneticileri sözleriyle ve eylemleriyle cesaretle açık bir biçimde eleştirmiş, onların müstebid olduğunu söylemiştir. İbn Rüşd, siyaset bilimine ait bazı ilkeleri, o günün İslam tarihinin siyasi, sosyal ve iktisadi gelişimini bu bağlamda yorumlamıştır. Siyasi konjonktürün neden değiştiğini, ihtimallerin nedenlerini yorumlamak istemiştir. İbn Rüşd, kendi yaşadığı asırda ideal devletin olabilirliğine inanmaktadır. Ona göre birinci Hz. Peygamber (s.a.v) ve Hulefâleri Râşidin dönemi ile diğeri Murabutlar'ın ilk yöneticisi Yûsuf b. Taşfin dönemi olmak üzere erdemli devlet en az iki defa tarih sahnesinde yaşanmıştır. Oysa Eflatun'n ideal devlet projesi henüz tarih sahnesine çıkmamış ve gelecekte kurulması düşünülen bir devlet olarak görülmektedir. İbn Rüşd, Eflatun'dan farklı olan kendi döneminin şartlarında erdemli devletin kurulmasını sağlayacak yeni bir proje önermiştir.

Bu kitabı, 1999-2000 yılları arasında altı aydan uzun süren bir za­manda, Kayseri, Talas'ta yazdım. O zamanlar yaşadığım büyük ahşap evin verandasında, sabahları bu kitabı yazdığımı hatırlıyorum. Bu ki­tabı yazarken verandanın baktığı bahçe yeşil yapraklarla örtülü parlak bir alandan, Anadolu karıyla donmuş bir mekana dönmüştü. On iki yıl öncesi olmasına rağmen bu kitabı Türkiye'de yazmanın benim için pek çok anlama geldiğini hatırlıyorum. İbni Arabi'nin ziyaret ettiği yerle­ri -Sivas, Malatya, Kayseri- bilhassa 1220'den önce inşa edilmiş, İbni Arabi'nin oralardan geçerken kullanmış olabileceği bir şeyleri aramak için sırt çantalı bir seyyah gibi dolaştım. Okuyucu beni, durumu romantikleştikleştiren yabancı bir oryanta­list olarak düşünmek isterse bunu yapmaya tam yetkisi vardır. İnsanla­rın ne düşündüğü üzerine odaklanmıyorum. Şeyh'ül Ekber'e bir arkada­şım -ilahiyat profesörü ve Sufi şair Turan Koç- vasıtasıyla ilgi duydum. Arkadaşım, İbni Arabi'nin yazılarının İngilizce fotokopisini bana ödünç vermişti. Bu metinlerde, (acemice alıntılayacağım) şöyle devam eden bir düşünceyle karşılaştım: "Cennetin mutluluğu daima tehdit altındadır, işte cennet böyle bir yerdir". Bu gözlemin -bütün hakiki mutlulukların, pek yakındaki sonun hep var olan ihtimalin içine inşa edilmesi gerekti­ği- arkasındaki keskin içgörü yüzyılların ötesinden önüme çıkmış gibi göründü.

Bu seyahatnâme X. yüzyıldaki Türklerin tarihi hakkında en canlı, en sağlam vesikalardandır. İbn Fadlan gibi kültürlü, mütecessis bir kişinin gözlemlerine dayanmaktadır. Veciz ve akıcı bir üslupla kaleme alınmıştır. Yazıldığı tarihten itibaren doğuda, daha sonra batıda çeşitli kişiler tarafından kaynak olarak kullanılmış, çok sayıda çalışmaya konu olmuş, çeşitli dillere çevrilmiş, filmlere konu olmuştur. İbn Fadlan elçilik için gittiği sırada uğradığı Türk kabilelerinin idaresi, dinleri, adetleri, hukukları hakkında çok değerli bilgiler vermiş, o kavimlerden olan kişilere sorular yöneltmiş, onların mantalitesini anlamaya çalışmıştır. Devrindeki Oğuzlar, Bulgarlar, Ruslar hakkında son derece önemli bilgiler vermiştir.